برای شروع نیاز به کمک داری؟

تماس بگیر

سوالات کوتاه پزشکیت رو رایگان بپرس

لیست سوالات

رشد و تکامل و تغذیه نوزادان و کودکان

ایزوویزیت

مشاوره آنلاین با بهترین دکتر و متخصص در زمینه رشد و تکامل و تغذیه نوزادان و کودکان

تغذیه ی نوزاد و کودک

تغذیه ی نوزاد و کودک عامل مهمی در ارتقاء میزان رشد و تکامل آنهاست. دو سال اول زندگی کودک اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا تغذیه ی مناسب در این دوره، میزان مرگ و میر را کاهش می دهد، خطر ابتلا به بیماری های مزمن را کم می کند و به طور کلی وضعیت تکامل و رشد را بهبود می بخشد.
تحقیقات نشان داده که اولین شیردهی به نوزاد، بهتر است در طی 1 ساعت اول بعد از تولد انجام شود. در 6 ماه اول زندگی، تغذیه ی نوزاد باید تنها با شیر مادر باشد، در 6 ماهگی از غذاهای کمکی مغذی و سالم استفاده شود و مصرف آن ها تا 2 سالگی به همراه شیر مادر ادامه یابد.
شیر مادر بهترین انتخاب برای تغذیه ی شیرخواران است و به دلیل این که از لحاظ تغذیه ای شیر کاملی است، می تواند تمام مواد مغذی مورد نیاز کودک را به مقدار مناسب تا 6 ماهگی فراهم کند.
سریع ترین مرحله ی رشد بعد از تولد، دوران شیرخواری است. نیازهای غذایی کودکان در سنین مختلف، متفاوت است؛ بنابراین نوع غذاهایی که تامین کننده ی این نیازها هستند، باید هماهنگ با رشد و تکامل طبیعی جسمانی و گروه سنی کودک باشد.

ایمنی نوزاد در برابر بیماری ها به کمک شیر مادر

عوامل ضد عفونت موجود در شیر مادر،شیرخوار را در برابر بسیاری از بیماری ها محافظت می کند. این عوامل در سایر شیرها وجود ندارند و یا غیرفعال هستند.
مواد معدنی موجود در شیر مادر برای تامین نیازهای شیرخوار کافی است اما در شیر گاو به مقدار زیاد وجود دارد. شیرخوارانی که از شیر گاو تغذیه می شوند، به علت دریافت مقدار زیادی از نمک، نیاز به آب اضافی دارند و کلیه های نارس نوزادان، برای دفع نمک های اضافی دچار مشکل خواهد شد. در صورتی که آب موجود در شیر مادر برای نوزاد کافی است و نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می کنند، در 4 تا 6 ماهگی اول، نیاز به آب اضافی، حتی در اب و هوای گرم ندارند.
هم چنین درصد ابتلا به آسم، اگزما و انواع آلرژی در شیر مادرخواران بسیار کمتر گزارش شده است. به علت اختلاف در ترکیب چربی شیر مادر، شیرخوار پر خوری نمی کند و کمتر چاق می شود. شیر مادر، پاکیزه و دارای درجه حرارت مناسب و عاری از آلودگی و میکروب است. تغذیه با شیر مادر، رابطه ی عاطفی بین مادر و فرزند را تقویت می کند. 
احتمال بروز اسهال در این کودکان به مراتب کمتر است و کمتر دچار مشکلات دندانی ناشی از پستانک و تغذیه ی مصنوعی می شوند. شیر مادرخواران نسبت به کودکانی که با شیر مصنوعی تغذیه می شوند، ضریب هوشی بالاتری دارند.
مکیدن پستان به طور مکرر و با قدرت، بر رشد و تکامل فک، عضلات فک و صورت و عضلات زبان تاثبر بسزایی دارد و باعث می شود کودکان گفتار روان تری داشته باشند.
عفونت گوش میانی در کودکانی که با شیر مادر تغذیه می شوند، کمتر دیده می شود.
به دلیل تماس های مکرر پوست مادر با پوست کودک در زمان شیردهی و احساس آرامش و رضایتی که از این تماس حاصل می شود، کودک وضعیت روحی و عاطفی بهتری خواهد داشت. هم چنین خطر مرگ و میر ناشی از اسهال و عفونت های گوارشی می تواند در نوزادانی که دوره ی 6 ماهه ی تغذیه از شیر مادر را کامل نکرده اند و یا هرگز از شیر مادر تغذیه نشده اند، افزایش یابد.
شیر مادر هم چنین یک منبع مهم انرژی و مواد مغذی در کودکان 6 تا 23 ماهه است. شیر مادر می تواند نیمی از انرژی مورد نیاز کودکان بین 6 تا 12 ماهه و یک سوم انرژی مورد نیاز کودکان بین 12 تا 24 ماهه را تامین کند. این شیر منبع اساسی انرژی و مواد مغذی در زمان بیماری است و میزان مرگ و میر را در میان کودکانی که دچار سوءتغذیه شده اند، کاهش می دهد. 
کودکان و نوجوانانی که در دوران نوزادی از شیر مادر تغذیه کرده اند، کمتر دچار اضافه وزن یا چاقی می شوند. علاوه بر این، آن ها عملکرد بهتری در آزمون های هوش و فعالیت در مدرسه دارند.

رشد و تکامل کودک در سال دوم زندگی

هر یک از کودکان 1 تا 2 ساله، الگوی رشد خاصی دارند و نباید با الگوی رشد سایر کودکان مقایسه شوند.
معمولا متناسب با میزان رشد و مراحل تکامل کودک، نیاز او به مواد مغذی تغییر می کند. عواملی مانند حرکت، بازی و فعالیت جسمی، اندازه ی بدن، سوخت و ساز بدن، وضع سلامت و بیماری کودک، همه به عنوان نیازهای تغذیه ای او به شمار می روند؛ بنابراین مواد غذایی که در اختیار کودک قرار می گیرد، باید به گونه ای باشد که نیازهای او را از جهات زیر تکمیل نماید:

  • سرعت رشد جسمی(رشد استخوان ها، ماهیچه ها و ...)
  • رشد سریع مغز و افزایش تعداد سلول های آن
  • تکامل سیستم ایمنی
  • فعالیت فیزیکی
  • ترمیم سریع بافت های آسیب دیده و جبران آن چه که بدن در اثر بیماری ها از دست می دهد.

 در سال دوم زندگی، رشد فیزیکی کودک یعنی افزایش قد، وزن و دور سر او قدری کندتر از سال اول زندگی است. به طوری که متوسط افزایش وزن حدود 2/5 کیلوگرم، افزایش قد بین 14/5 تا 12 سانتی متر و افزایش دور سر تقریبا بین 2 تا 3 سانتی متر می باشد.
مغز کودک تا پایان 2 سالگی سریع ترین دوران رشد خود را پشت سر می گذارد و تکامل مغزی و حرکتی او در این فاصله ی زمانی بسیار زیاد است.
فرم بدن کودک در این سن نسبت به سال اول زندگی، تغییر می کند و ماهیچه ها محکم تر و قوی تر می شوند. از نظر تکاملی، کودک در این سن راه می رود، کلمه ها را بیان می کند، محیط اطراف خود را با دقت نظارت می کند، کنجکاو می شود و می خواهد چیزهای جدید را بشناسد.
در سال دوم زندگی،میزان نیاز به پروتئین و کالری بر اساس وزن کودک کاهش می یابد اما باید به میزان دریافت مواد مغذی دیگر مانند کلسیم،آهن، ویتامین C، ویتامین A، اسید فولیک و ویتامین B6 توجه داشت. کلسیم و آهن برای رشد کودک ضروری است و فقط در صورتی که برنامه ی غذایی کودک حاوی مقدار مناسبی از مواد مغذی باشد، کلسیم مورد نیاز بدن او تامین می شود.
در این دوران، یک برنامه ی غذایی مناسب باید کلیه ی مواد مغذی، نشاسته ای، پروتئینی و چربی را به نسبت های متعادل در اختیار کودک قرار دهد تا انرژی مورد نیاز او تامین گردد.
بنابراین کودک در سال دوم زندگی، علاوه بر انرژی ای که از شیر مادر دریافت می کند، باید حدود 550 کیلو کالری دیگر نیز از سایر غذاها دریافت کند.

چرا تغذیه با شیر مادر در سال دوم زندگی کودک ضرورت دارد؟

1 - در این سن، کودک نوپا بسیار پر تحرک و فعال است و با دست زدن به همه جا و همه چیز، خود را در معرض آلودگی ها و بیماری ها قرار می دهد. مواد ایمنی موجود در شیر مادر، نقش حفاظتی بسیار مهمی دارد و او را تا حد زیادی از ابتلا به اسهال، عفونت دستگاه تنفسی و گوش و نیز عفونت دستگاه ادراری و امثال آن، محافظت می کند.
2 - شیر مادر در این دوران هنوز هم منبع مهم دریافت پروتئین، چربی، کلسیم و ویتامین ها برای کودک است.
3 - حدود یک سوم انرژی و مواد غذایی مورد نیاز کودک را، شیر مادر تامین می کند.
4 - نیازهای عاطفی و روانی کودک را که برای رشد و تکامل او بسیار ضروری هستند، برآورده می سازد.
5 - نقش بسیار ارزنده ی تغذیه با شیر مادر در تکامل عصبی و روانی کودک که در سال اول زندگی چشمگیر بود، با تداوم تغذیه با شیر مادر در سال دوم زندگی، استمرار می یابد.

غذای کمکی

در حدود 6 ماهگی، نیاز نوزاد به انرژی و مواد مغذی بیش از میزانی است که شیر مادر آن را تامین کند و مصرف غذای کمکی برای تامین این نیازها ضروری است. نوزاد در این سن از لحاظ تکاملی برای مصرف سایر مواد غذایی آماده است.
اگر غذاهای مکمل در 6 ماهگی دریافت نشوند یا میزان مصرف آن ها کافی نباشد، رشد نوزاد دچار اختلال خواهد شد.

دستورالعمل های موجود برای غذای کمکی عبارتند از:

  • ادامه دادن به شیردهی مکرر و متناسب با نیاز کودک تا سن 2 سالگی
  • غذا دادن با علاقه و توجه به کودک
  • توجه به بهداشت در تهیه ی غذای کودک
  • آغاز غذای کمکی در 6 ماهگی با مقدار کم و افزایش تدریجی آن با افزایش سن کودک
  • افزایش دریافت مایعات شامل شیر مادر و غذاهای نرم و مورد علاقه در زمان بیماری کودک
  • استفاده از غذاهای نرم و قابل هضم برای کودک
  • استفاده از غذاهای کم حجم، پر انرژی و مغذی
  • عدم گرم کردن غذا بیش از یک بار
  • عدم افزودن نمک به غذای کودک تا قبل از 1 سالگی

اشتهای کودکان

کم غذا خوردن در سال دوم زندگی کودک، بسیار شایع است و برخی آن را به عنوان بی اشتهایی تلقی می کنند. اگرچه کم غذا خوردن ممکن است به علت بیماری های مختلف باشد ولی در بیشتر موارد، دلیل غذا نخوردن کودک چیزی نیست جز رفتار اشتباه والدین و تلاش ها و روش هایی که برای غذا دادن به کودک به کار می برند.

علت های کم اشتها بودن کودکان 1 تا 2 ساله

  • کم شدن مقدار کالری مورد نیاز
  • مصرف بیش از حد شیر
  • زیاده روی در خوردن میان وعده ها 
  • افزایش حس استقلال در سال دوم زندگی
  • عدم علاقه به نوعی از مواد غذایی

همان طور که قبلا گفته شد، تغذیه تاثیر کاملا مستقیم بر رشد و تکامل کودک دارد و علاوه بر آن، نباید از اهمیت شیر مادر برای رشد کودک تا 2 سالگی، غافل ماند.
بعد از 2 سالگی،با آهسته شدن رشد کودک، اشتهای او نیز کاهش می یابد. بنابراین با توجه به روند رشد کودک، تقاضا برای دریافت غذا نیز تغییر می کند. هر چند میزان دریافت انرژی از یک غذا تا غذای دیگر متفاوت است، اما کل غذای دریافتی روزانه ی کودک ثابت است. کودک در 1 سالگی به 1000 کیلو کالری و در 3 سالگی به 1300 کیلو کالری انرژی نیاز دارد. البته نیاز به انرژی کودکان بر اساس میزان فعالیت فیزیکی آن ها متفاوت است.
در برنامه ی غذایی کودکان بالای 2 سال، باید از 5 گروه غذایی اصلی یعنی گروه نان و غلات، میوه ها، سبزی ها، شیر و لبنیات و گروه گوشت استفاده شود.
شما می توانید با پزشکان و متخصصان سایت ایزوویزیت، برای فرزند خود مشاوره ی تغذیه دریافت کنید.

دکتر میثم رضا بقراطی

فوق تخصص نوزادان
15 سال تجربه 9نظر 75,000 تومان
دکتر  میثم رضا بقراطی نوزادان

دکتر سید امین جزایری

پزشک عمومی
10 سال تجربه 68,000 تومان
دکتر  سید امین جزایری پزشک عمومی

فاطمه رضازاده

کارشناسی ارشد تغذیه
6 سال تجربه 2نظر 58,000 تومان
دکتر  فاطمه رضازاده تغذیه
نظر/سوال خود را وارد نمایید:
عضویت در ایزو ویزیت
پزشکان و متخصصین

برای ارائه خدمات آنلاین به بیماران بصورت رایگان ثبت نام کنید

رایگان ثبت نام کنید
isovisit
کاربران گرامی

برای دریافت مشاوره آنلاین با پزشکان می توانید بصورت رایگان ثبت نام کنید

رایگان ثبت نام کنید
isovisit
مراکز درمانی

برای معرفی و مدیریت کامل مرکز درمانی، کلینیک و بیمارستان ثبت نام کنید

بزودی
isovisit
logo-samandehi

© تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت به ایزوویزیت تعلق دارد.