کشیدن گوش نوزاد طبیعی است یا نشانه عفونت؟ راهنمای والدین

اگر تا به حال دیده‌اید که فرزندتان مدام گوش خود را لمس می‌کند یا می‌کشد، احتمالاً اولین سوالی که به ذهنتان رسیده این بوده است که «چرا نوزادم گوشش را می کشد؟» بسیاری از پدر و مادرها تصور می‌کنند این رفتار حتماً نشانه عفونت گوش است، اما واقعیت این است که همیشه این‌طور نیست. در بیشتر نوزادان، مخصوصاً بین ۴ تا ۱۲ ماهگی، کشیدن گوش نوزادان می‌تواند بخشی از روند طبیعی رشد، شناخت بدن یا حتی روشی برای آرام کردن خود باشد و به تنهایی نشانه بیماری محسوب نمی‌شود. 

البته این موضوع به معنی نادیده گرفتن این رفتار نیست. اگر کشیدن گوش در نوزادان همراه با تب، بی‌قراری شدید، کاهش اشتها، ترشح از گوش یا گریه‌های غیرطبیعی باشد، لازم است کودک توسط پزشک معاینه شود؛ زیرا در این شرایط احتمال عفونت گوش یا مشکلات دیگر وجود دارد. پزشکان اطفال تأکید می‌کنند که کشیدن گوش به تنهایی معیار تشخیص عفونت نیست و باید سایر علائم نیز بررسی شوند. 

در این مقاله به زبان ساده بررسی می‌کنیم که علت کشیدن گوش در نوزادان چیست، چه زمانی طبیعی است، چه زمانی نیاز به مراجعه به پزشک دارد و والدین در خانه چه اقداماتی می‌توانند انجام دهند.

چرا نوزادم گوشش را می کشد؟

وقتی والدین برای اولین بار متوجه کشیدن گوش بچه می‌شوند، معمولاً نگران بیماری یا درد گوش هستند. اما حقیقت این است که دلایل زیادی برای این رفتار وجود دارد و بسیاری از آن‌ها کاملاً طبیعی هستند. شناخت این دلایل باعث می‌شود هم نگرانی بی‌مورد نداشته باشید و هم در صورت مشاهده علائم خطر، سریع‌تر اقدام کنید.

شناخت بدن؛ شایع‌ترین علت کشیدن گوش توسط نوزاد

در ماه‌های اول زندگی، نوزاد به تدریج اعضای بدن خود را کشف می‌کند. همان‌طور که انگشتان دست، پا یا بینی خود را لمس می‌کند، گوش نیز برای او عضوی جدید و جالب است. بسیاری از متخصصان اطفال معتقدند بین ۴ تا ۱۲ ماهگی، لمس و کشیدن گوش بخشی از روند طبیعی رشد کودک است و جای نگرانی ندارد؛ به‌خصوص اگر کودک شاداب باشد، خوب شیر بخورد و تب نداشته باشد.

خستگی و خواب‌آلودگی

بعضی از نوزادان هنگام خواب‌آلودگی عادت دارند گوش، مو یا صورت خود را لمس کنند. این کار نوعی رفتار آرام‌بخش است و به آن‌ها کمک می‌کند راحت‌تر بخوابند. اگر دقت کنید ممکن است این رفتار فقط قبل از خواب یا هنگام شیر خوردن دیده شود.

در چنین شرایطی معمولاً هیچ علامت دیگری وجود ندارد و بعد از خوابیدن کودک، این رفتار نیز متوقف می‌شود.

دندان درآوردن

یکی از رایج‌ترین دلایل کشیدن گوش در نوزادان و کودکان، شروع رویش دندان‌هاست. اعصاب لثه و گوش به یکدیگر ارتباط دارند و به همین دلیل درد لثه ممکن است در گوش احساس شود. به همین علت بعضی از کودکان هنگام دندان درآوردن گوش خود را می‌کشند یا مدام آن را لمس می‌کنند. 

پیشنهاد خواندن

---

هانتاویروس چیست؟ علائم، راه انتقال و درمان هانتا ویروس

بهترین متخصص اطفال در تهران | لیست برترین دکترهای کودکان تهران

اگر علت این رفتار دندان درآوردن باشد، معمولاً علائم زیر نیز دیده می‌شود:

• آبریزش زیاد دهان
• جویدن اسباب‌بازی یا انگشت
•  تورم لثه
• بی‌قراری خفیف
• اختلال مختصر در خواب

گرما، تعریق یا خارش پوست

گاهی علت مالیدن گوش نوزاد اصلاً مربوط به گوش نیست. گرمای هوا، عرق کردن پشت گوش، خشکی پوست، حساسیت یا حتی باقی ماندن شامپو در اطراف گوش می‌تواند باعث خارش شود و کودک گوش خود را لمس کند. این مشکل معمولاً با خشک نگه داشتن پوست و رعایت بهداشت برطرف می‌شود.

علت کشیدن گوش در نوزادان در سنین مختلف

سن کودک نقش مهمی در پیدا کردن علت کشیدن گوش توسط نوزاد دارد. رفتاری که در یک نوزاد سه ماهه کاملاً طبیعی محسوب می‌شود، ممکن است در یک کودک دو ساله نیاز به بررسی بیشتری داشته باشد. به همین دلیل پزشکان همیشه هنگام بررسی این علامت، سن کودک، وضعیت رشد، سابقه بیماری و علائم همراه را نیز در نظر می‌گیرند. اگر بدانید در هر بازه سنی چه عواملی بیشتر باعث این رفتار می‌شوند، بهتر می‌توانید تصمیم بگیرید که فقط کودک را تحت نظر بگیرید یا لازم است برای معاینه اقدام کنید.

نوزادان زیر ۶ ماه

در این سن، مهم‌ترین دلیل کشیدن گوش در نوزادان شناخت اعضای بدن است. کودک هنوز در حال کشف دست‌ها، پاها، صورت و گوش‌های خود است و لمس کردن یا کشیدن گوش برای او رفتاری طبیعی محسوب می‌شود. در این سن عفونت گوش هم ممکن است اتفاق بیفتد، اما معمولاً تنها علامت آن کشیدن گوش نیست. اگر نوزاد تب ندارد، به خوبی شیر می‌خورد، خواب مناسبی دارد و رفتار طبیعی خود را حفظ کرده است، معمولاً جای نگرانی وجود ندارد.

شیرخواران ۶ تا ۱۲ ماه

در این بازه زمانی، علاوه بر شناخت بدن، دندان درآوردن نیز به یکی از مهم‌ترین علل کشیدن گوش توسط نوزاد تبدیل می‌شود. بسیاری از والدین مشاهده می‌کنند که کودک هنگام جویدن اسباب‌بازی یا زمانی که لثه‌هایش درد می‌کند، گوش خود را نیز می‌کشد. در این سن احتمال ابتلا به عفونت گوش نیز نسبت به ماه‌های اول بیشتر می‌شود؛ به‌ویژه اگر کودک به تازگی سرما خورده باشد. بنابراین اگر کشیدن گوش همراه با تب، بی‌قراری شدید یا کاهش اشتها باشد، بهتر است کودک توسط پزشک معاینه شود.

کودکان بالای یک سال

در کودکان نوپا، دست روی گوش گذاشتن کودک یا کشیدن گوش می‌تواند دلایل متنوع‌تری داشته باشد. عفونت گوش میانی، تجمع جرم گوش، ورود جسم خارجی، حساسیت‌های پوستی، اگزما یا حتی عادت‌های رفتاری از جمله دلایل احتمالی هستند. بعضی از کودکان هنگام عصبانیت، خستگی یا استرس نیز گوش خود را لمس می‌کنند. به همین دلیل نباید تنها بر اساس این رفتار، وجود بیماری را تشخیص داد.

چه زمانی کشیدن گوش کودک طبیعی است؟

یکی از مهم‌ترین سوالات والدین این است که آیا این رفتار نیاز به درمان دارد یا خیر. خوشبختانه در بسیاری از موارد پاسخ منفی است. اگر کودک فقط گاهی گوش خود را لمس می‌کند و در کنار آن شاداب است، به خوبی غذا یا شیر می‌خورد، خواب مناسبی دارد و تب یا ترشح گوش ندارد، این رفتار معمولاً بخشی از روند طبیعی رشد او محسوب می‌شود.

گاهی والدین آن‌قدر روی این رفتار حساس می‌شوند که هر بار کودک دستش را به سمت گوش می‌برد، دچار نگرانی می‌شوند. در حالی که پزشکان توصیه می‌کنند به جای تمرکز روی یک علامت، وضعیت کلی کودک را ارزیابی کنید. آیا کودک بازی می‌کند؟ آیا وزن‌گیری مناسبی دارد؟ آیا مثل همیشه فعال است؟ اگر پاسخ این سوال‌ها مثبت باشد، احتمال اینکه مشکل مهمی وجود داشته باشد بسیار کم است.

چه زمانی کشیدن گوش می‌تواند نشانه عفونت باشد؟

اگر علت کشیدن گوش در نوزادان عفونت گوش باشد، معمولاً فقط به کشیدن گوش محدود نمی‌شود. در اغلب موارد، علائم دیگری نیز در کنار آن دیده می‌شوند که تشخیص را برای پزشک آسان‌تر می‌کنند. عفونت گوش میانی معمولاً پس از یک سرماخوردگی یا عفونت ویروسی ایجاد می‌شود و باعث درد، التهاب و گاهی تجمع مایع پشت پرده گوش خواهد شد.

در صورت مشاهده علائم زیر بهتر است کودک در اولین فرصت توسط پزشک بررسی شود:

• تب، به‌ویژه بالاتر از ۳۸ درجه
• گریه‌های شدید و غیرقابل آرام شدن
• بی‌خوابی یا بیدار شدن مکرر از خواب
• کاهش اشتها یا شیر نخوردن
• خروج ترشح یا مایع از گوش
• کاهش شنوایی یا واکنش کمتر به صداها
• بی‌حالی و کاهش فعالیت

وجود یکی از این علائم لزوماً به معنی عفونت نیست، اما اگر چند مورد همزمان دیده شوند، احتمال وجود مشکل بیشتر خواهد بود.

علائم طبیعی کشیدن گوش در نوزاد با علائم هشدار چه تفاوتی دارند؟

یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های والدین این است که تشخیص دهند کشیدن گوش نوزادان طبیعی است یا نشانه یک بیماری. واقعیت این است که خودِ کشیدن گوش به تنهایی ارزش تشخیصی زیادی ندارد و پزشکان همیشه مجموعه‌ای از علائم را کنار هم بررسی می‌کنند. به همین دلیل بهتر است به جای تمرکز روی یک رفتار، وضعیت کلی کودک را ارزیابی کنید.

جدول زیر می‌تواند به شما کمک کند تا تفاوت علائم طبیعی و علائم هشدار را بهتر بشناسید.

اگر فقط کشیدن گوش بچه را مشاهده می‌کنید و هیچ‌یک از علائم هشدار وجود ندارد، معمولاً جای نگرانی نیست و کافی است کودک را تحت نظر داشته باشید. اما اگر یکی یا چند مورد از علائم ستون دوم را مشاهده کردید، بهتر است هرچه زودتر برای معاینه پزشکی اقدام کنید. تشخیص عفونت گوش کودک تنها با مشاهده پرده گوش توسط پزشک امکان‌پذیر است و نباید صرفاً بر اساس رفتار کودک درمان را شروع کرد.

تفاوت کشیدن گوش در دندان درآوردن با عفونت گوش

از آنجا که بسیاری از والدین این دو وضعیت را با هم اشتباه می‌گیرند، جدول زیر می‌تواند به تشخیص اولیه کمک کند.

البته این جدول جایگزین معاینه پزشک نیست و فقط برای آشنایی بیشتر والدین تهیه شده است.

سایر دلایل کشیدن گوش در نوزادان و کودکان

همیشه هم عفونت یا دندان درآوردن مقصر نیستند. گاهی دلایل کشیدن گوش در نوزادان و کودکان بسیار ساده‌تر از چیزی هستند که تصور می‌کنیم. برای مثال تجمع جرم گوش، خشکی پوست، حساسیت به شامپو یا مواد شوینده، گزش حشرات، اگزمای پوستی یا حتی تحریک ناشی از تعریق می‌تواند باعث شود کودک مرتب گوش خود را لمس کند.

در کودکان بزرگ‌تر، ورود اجسام ریز مانند مهره، تکه‌های اسباب‌بازی یا دانه‌های خوراکی به داخل گوش نیز یکی از علل مهم درد و کشیدن گوش است. در چنین شرایطی هرگز نباید با گوش‌پاک‌کن یا وسایل دیگر سعی کنید جسم را خارج کنید، زیرا ممکن است آن را بیشتر به داخل گوش فشار دهید یا به پرده گوش آسیب بزنید.

والدین هنگام کشیدن گوش نوزاد چه کارهایی انجام دهند؟

اولین واکنش بسیاری از والدین زمانی که متوجه کشیدن گوش نوزادان می‌شوند، نگرانی و جستجو در اینترنت است. اما قبل از هر اقدامی بهتر است آرامش خود را حفظ کنید و به جای تمرکز روی یک علامت، وضعیت کلی فرزندتان را بررسی کنید. آیا کودک تب دارد؟ آیا مثل همیشه شیر می‌خورد؟ آیا خواب و فعالیت طبیعی دارد؟ پاسخ به این سؤال‌ها معمولاً بهتر از هر چیز دیگری مشخص می‌کند که آیا لازم است سریع به پزشک مراجعه کنید یا فقط کودک را تحت نظر داشته باشید.

اگر کودک حال عمومی خوبی دارد، می‌توانید چند روز رفتار او را مشاهده کنید. گاهی این عادت بعد از چند روز به‌طور کامل از بین می‌رود؛ به‌خصوص اگر علت آن دندان درآوردن، خستگی یا شناخت بدن باشد. در این مدت سعی کنید لثه‌های کودک را بررسی کنید، دمای بدن او را اندازه بگیرید و به وجود علائمی مانند آبریزش بینی، سرفه یا بی‌قراری غیرعادی توجه داشته باشید.

در صورتی که احتمال می‌دهید درد ناشی از رویش دندان‌ها باعث این رفتار شده است، می‌توانید با نظر پزشک از روش‌های ساده مانند دندان‌گیر خنک استفاده کنید. همچنین تمیز و خشک نگه داشتن اطراف گوش و جلوگیری از تعریق بیش از حد نیز می‌تواند به کاهش ناراحتی کودک کمک کند. اگر کودک مدام گوش خود را می‌خاراند، پوست اطراف گوش را از نظر خشکی، قرمزی یا اگزما نیز بررسی کنید.

گاهی شرایطی پیش می‌آید که مراجعه حضوری به پزشک به هر دلیلی امکان‌پذیر نیست. در چنین مواقعی صحبت با یک دکتر اطفال آنلاین می‌تواند به والدین کمک کند تا بر اساس علائم کودک تصمیم بگیرند که آیا نیاز به مراجعه فوری وجود دارد یا خیر. البته تشخیص قطعی عفونت گوش تنها با معاینه امکان‌پذیر است و مشاوره آنلاین جایگزین معاینه حضوری نخواهد بود.

چه کارهایی را نباید انجام داد؟

همان‌قدر که انجام برخی اقدامات مفید است، بعضی کارها نیز ممکن است وضعیت کودک را بدتر کنند. یکی از رایج‌ترین اشتباهات والدین، استفاده از گوش‌پاک‌کن برای تمیز کردن داخل گوش است. این کار نه تنها جرم گوش را خارج نمی‌کند، بلکه ممکن است آن را به عمق کانال گوش فشار دهد و حتی به پرده گوش آسیب برساند.

اشتباه دیگر، استفاده خودسرانه از قطره‌های گوش یا آنتی‌بیوتیک است. بسیاری از والدین تصور می‌کنند هر بار که کودک گوش خود را می‌کشد، باید درمان عفونت گوش را شروع کنند؛ در حالی که همان‌طور که گفتیم، علت کشیدن گوش توسط نوزاد همیشه عفونت نیست. مصرف بی‌دلیل آنتی‌بیوتیک‌ها علاوه بر ایجاد مقاومت دارویی، ممکن است عوارض غیرضروری نیز برای کودک به همراه داشته باشد.

برخی افراد نیز سعی می‌کنند با ریختن روغن، شیر یا مواد گیاهی داخل گوش، مشکل را برطرف کنند. این روش‌ها هیچ پشتوانه علمی ندارند و حتی در صورت وجود پارگی پرده گوش یا عفونت، می‌توانند خطرناک باشند. بهترین کار این است که تا زمان مشخص شدن علت، از هرگونه درمان خانگی داخل گوش خودداری کنید.

باورهای اشتباه درباره کشیدن گوش نوزاد که بهتر است بدانید

اطلاعات نادرست درباره سلامت کودکان در شبکه‌های اجتماعی و حتی بین اطرافیان بسیار رایج است. این باورهای اشتباه گاهی باعث می‌شوند والدین یا بیش از حد نگران شوند یا برعکس، علائم مهم را نادیده بگیرند. آشنایی با این باورها کمک می‌کند تصمیم‌های درست‌تری برای سلامت فرزندتان بگیرید.

باور اشتباه اول: هر نوزادی که گوشش را می‌کشد، عفونت گوش دارد.

این تصور یکی از رایج‌ترین اشتباهات والدین است. همان‌طور که در این مقاله توضیح دادیم، علت کشیدن گوش در نوزادان می‌تواند کاملاً طبیعی باشد و به شناخت بدن، دندان درآوردن، خستگی یا حتی خارش پوست مربوط باشد. بنابراین کشیدن گوش به تنهایی به معنی عفونت نیست.

باور اشتباه دوم: اگر کودک تب ندارد، هیچ مشکلی وجود ندارد.

نبود تب خبر خوبی است، اما همیشه به معنی سالم بودن کامل کودک نیست. بعضی از مشکلات گوش ممکن است بدون تب ایجاد شوند. اگر کشیدن گوش با کاهش شنوایی، ترشح از گوش یا بی‌قراری شدید همراه باشد، لازم است کودک توسط پزشک معاینه شود.

باور اشتباه سوم: جرم گوش همیشه باید خارج شود.

جرم گوش یک ماده طبیعی است که از گوش محافظت می‌کند و معمولاً خودبه‌خود خارج می‌شود. استفاده از گوش‌پاک‌کن برای خارج کردن جرم گوش نه‌تنها کمکی نمی‌کند، بلکه ممکن است آن را به عمق کانال گوش فشار دهد یا به پرده گوش آسیب برساند.

باور اشتباه چهارم: ریختن روغن یا داروهای گیاهی داخل گوش کودک مفید است.

هیچ مدرک علمی معتبری وجود ندارد که استفاده از روغن‌های گیاهی یا درمان‌های خانگی داخل گوش را برای کودکان تأیید کند. در بعضی موارد، این کار حتی می‌تواند باعث تشدید عفونت یا آسیب به گوش شود.

باور اشتباه پنجم: با شروع آنتی‌بیوتیک، مشکل حتماً برطرف می‌شود.

همه دردهای گوش به آنتی‌بیوتیک نیاز ندارند. بسیاری از عفونت‌های ویروسی یا دردهای ناشی از دندان درآوردن بدون آنتی‌بیوتیک بهبود پیدا می‌کنند. مصرف خودسرانه دارو فقط باید با تجویز پزشک انجام شود.

باور اشتباه ششم: اگر کودک گوشش را می‌کشد، حتماً درد شدیدی دارد.

گاهی دست روی گوش گذاشتن کودک یا کشیدن گوش فقط یک عادت رفتاری یا روشی برای آرام کردن خود است. بنابراین شدت درد را نمی‌توان تنها از روی این رفتار تشخیص داد و باید سایر علائم نیز بررسی شوند.

چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است؟

اگرچه بیشتر موارد کشیدن گوش در نوزادان بی‌خطر هستند، اما گاهی این رفتار می‌تواند نشانه یک بیماری باشد که نیاز به درمان دارد. به همین دلیل شناخت علائم هشدار برای همه والدین ضروری است. هرچه تشخیص و درمان زودتر انجام شود، احتمال بروز عوارض نیز کمتر خواهد بود.

در شرایط زیر بهتر است کودک هرچه سریع‌تر توسط پزشک معاینه شود:

• تب ۳۸ درجه یا بیشتر، به‌ویژه در نوزادان کوچک
• ترشح مایع، چرک یا خون از گوش
• گریه شدید هنگام لمس گوش
• بی‌حالی یا خواب‌آلودگی غیرطبیعی
• امتناع از شیر خوردن یا غذا خوردن
• ادامه پیدا کردن علائم بیش از دو تا سه روز
• تورم یا قرمزی اطراف گوش
• کاهش شنوایی یا واکنش کمتر به صداها

اگر امکان مراجعه سریع به درمانگاه وجود ندارد، می‌توانید ابتدا با بهترین متخصص اطفال آنلاین یا متخصص بیماری های کودکان آنلاین درباره علائم کودک مشورت کنید تا بر اساس شرایط او بهترین تصمیم گرفته شود. در نوزادان تازه متولد شده نیز در صورت وجود تب یا علائم مشکوک، بهتر است بررسی توسط فوق تخصص طب نوزادی آنلاین یا مراجعه حضوری در اسرع وقت انجام شود.

چگونه از عفونت گوش در کودکان پیشگیری کنیم؟

همه موارد عفونت گوش قابل پیشگیری نیستند، اما رعایت چند نکته ساده می‌تواند احتمال بروز آن را کاهش دهد. تغذیه با شیر مادر در شش ماه اول زندگی یکی از مهم‌ترین عوامل محافظت‌کننده در برابر عفونت‌های گوش محسوب می‌شود. همچنین بهتر است هنگام شیر دادن، سر کودک کمی بالاتر از بدن او قرار گیرد تا احتمال برگشت شیر به سمت شیپور استاش کاهش پیدا کند.

حتما بخوانید: 7 اصل مهم تغذیه کودکان و شیرخواران

رعایت برنامه واکسیناسیون، شستن مرتب دست‌ها، دور نگه داشتن کودک از دود سیگار و درمان به‌موقع سرماخوردگی نیز از دیگر اقدامات مؤثر هستند. کودکانی که در معرض دود سیگار قرار دارند، بیشتر از سایر کودکان دچار عفونت‌های مکرر گوش می‌شوند.

اگر کودک شما به طور مکرر دچار عفونت گوش می‌شود یا درباره رشد، تغذیه و سلامت عمومی او سؤال دارید، استفاده از خدمات مشاوره آنلاین تغذیه و رشد نوزادان و کودکان یا ویزیت آنلاین با متخصص اطفال می‌تواند به شما کمک کند تا بدون اتلاف وقت، راهنمایی‌های لازم را دریافت کنید. همچنین در صورت وجود علائم بیماری‌های مختلف دوران نوزادی، بهره‌گیری از مشاوره آنلاین بیماری های نوزاد و اطفال شیرخوار می‌تواند راه مناسبی برای تصمیم‌گیری اولیه باشد.

جمع‌بندی

دیدن اینکه کودک مرتب گوش خود را می‌کشد، برای هر پدر و مادری نگران‌کننده است، اما خوشبختانه در بیشتر موارد این رفتار به تنهایی نشانه بیماری نیست. شناخت بدن، خواب‌آلودگی، دندان درآوردن، خارش پوست یا حتی یک عادت رفتاری از جمله دلایل شایع این موضوع هستند. بنابراین قبل از اینکه نگران عفونت گوش شوید، بهتر است وضعیت کلی کودک را ارزیابی کنید و به وجود علائم همراه توجه داشته باشید.

در مقابل، اگر کشیدن گوش با تب، بی‌قراری شدید، کاهش اشتها، ترشح از گوش یا بی‌حالی همراه باشد، نباید بررسی پزشکی را به تعویق انداخت. تشخیص علت اصلی فقط با معاینه پزشک امکان‌پذیر است و از مصرف خودسرانه دارو یا قطره گوش باید خودداری شود. آگاهی والدین از تفاوت رفتارهای طبیعی با علائم هشدار، بهترین راه برای حفظ سلامت کودکان و جلوگیری از درمان‌های غیرضروری است.

منابع

HealthyChildren

blueberrypediatrics

Healthline