TI-RADS در سونوگرافی تیروئید چیست؟ تفسیر درجات و نیاز به نمونه‌برداری

اگر در گزارش سونوگرافی تیروئید شما عباراتی مانند TI-RADS 3، TI-RADS 4 یا TI-RADS 5 نوشته شده است، احتمالاً می‌خواهید بدانید این درجه‌بندی چه معنایی دارد و آیا به نمونه‌برداری یا درمان نیاز دارید.

دکتر الناز صمدی صوفی

متخصص بیماری های داخلی

دریافت مشاوره فوری

هزینه 398,000 تومان

TI-RADS یک سیستم استاندارد برای طبقه‌بندی ندول‌های تیروئید بر اساس ویژگی‌های ظاهری آن‌ها در سونوگرافی است. پزشک با کمک این سیستم می‌تواند احتمال بدخیمی ندول را ارزیابی کند و درباره نیاز به پیگیری تصویربرداری یا نمونه‌برداری تصمیم بگیرد. TI-RADS به‌تنهایی تشخیص سرطان یا مرحله سرطان نیست. این درجه باید همراه با اندازه ندول، سابقه پزشکی و سایر یافته‌ها تفسیر شود. معیارهای اندازه در این مقاله مربوط به ACR TI-RADS در بزرگسالان است.

در این مقاله، درجات مختلف TI-RADS، معیارهای نمونه‌برداری، زمان‌بندی پیگیری و اطلاعات مهم گزارش را بررسی می‌کنیم. برای تفسیر سونوگرافی تیروئید، گزارش کامل، اندازه ندول‌ها و تصاویر قبلی را در اختیار پزشک بگذارید.

TI-RADS چیست و چه کاربردی دارد؟

TI-RADS مخفف عبارت Thyroid Imaging Reporting and Data System به معنای «سیستم گزارش‌دهی و داده‌های تصویربرداری تیروئید» است.

این سیستم برای استانداردسازی توصیف ندول‌های تیروئید و کمک به انتخاب بیمارانی طراحی شده است که به بررسی بیشتر نیاز دارند. یکی از شناخته‌شده‌ترین نسخه‌های آن، سیستم ACR TI-RADS است که توسط کالج رادیولوژی آمریکا تدوین شده است.

ندول تیروئید، توده‌ای است که درون غده تیروئید ایجاد می‌شود. بسیاری از ندول‌ها خوش‌خیم هستند و وجود آن‌ها لزوماً به معنای سرطان نیست. سونوگرافی به پزشک کمک می‌کند ویژگی‌هایی مانند ترکیب ندول، میزان اکو، شکل، حاشیه‌ها و وجود نقاط اکوژن را بررسی کند.

کاربردهای اصلی TI-RADS عبارت‌اند از:

پیشنهاد خواندن

---

بهترین دکتر عمل بینی در زاهدان | معرفی 5 جراح برتر

مقاومت به انسولین چیست؟ | علائم، آزمایش و روش‌های درمان

• تخمین سطح نگرانی از نظر بدخیمی ندول.
• مشخص کردن اینکه آیا ندول به نمونه‌برداری با سوزن ظریف نیاز دارد یا خیر.
• تعیین نیاز به پیگیری با سونوگرافی در آینده.
• کاهش نمونه‌برداری‌های غیرضروری از ندول‌هایی که احتمال خطر در آن‌ها پایین است.

نکته مهم این است که سیستم‌های مختلف TI-RADS ممکن است معیارهای متفاوتی داشته باشند؛ بنابراین باید مشخص شود گزارش سونوگرافی بر اساس کدام سیستم تهیه شده است.

درجات TI-RADS از TR1 تا TR5 چه معنایی دارند؟

در سیستم ACR TI-RADS، ندول‌ها بر اساس امتیاز ویژگی‌های سونوگرافی در پنج گروه قرار می‌گیرند. هرچه امتیاز بالاتر باشد، ظاهر ندول مشکوک‌تر است؛ اما تصمیم نهایی به اندازه و شرایط بالینی نیز بستگی دارد.

TR1: خوش‌خیم

امتیاز ACR: ۰ (Benign).

ظاهر ندول خوش‌خیم است. در سیستم ACR معمولاً نمونه‌برداری یا پیگیری اختصاصی بر اساس TI-RADS توصیه نمی‌شود.

TR2: غیرمشکوک

امتیاز ACR: ۲ (Not Suspicious).

ویژگی‌های سونوگرافی نگرانی قابل‌توجهی ایجاد نمی‌کنند. معمولاً نمونه‌برداری یا پیگیری اختصاصی لازم نیست.

TR3: مشکوک خفیف

امتیاز ACR: ۳ (Mildly Suspicious).

احتمال بدخیمی پایین است. اگر ندول به اندازه مشخصی برسد، ممکن است پیگیری دوره‌ای یا نمونه‌برداری پیشنهاد شود.

TR4: مشکوک متوسط

امتیاز ACR: ۴ تا ۶ (Moderately Suspicious).

ارزیابی دقیق‌تر اهمیت بیشتری دارد. تصمیم درباره نمونه‌برداری بر اساس اندازه ندول، سایر یافته‌ها و سابقه بیمار گرفته می‌شود.

TR5: بسیار مشکوک

امتیاز ACR: ۷ یا بیشتر (Highly Suspicious).

ظاهر ندول نگرانی بیشتری از نظر بدخیمی ایجاد می‌کند؛ با این حال، TR5 به‌تنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیست و ارزیابی تکمیلی ضروری است.

این دسته‌بندی بر اساس سیستم ACR TI-RADS است. درجه خطر، تشخیص قطعی نیست.

چه زمانی در TI-RADS نمونه‌برداری لازم است؟

یکی از مهم‌ترین نکات در تفسیر گزارش سونوگرافی این است که صرفاً بالا بودن درجه TI-RADS به معنای ضرورت فوری نمونه‌برداری نیست. در سیستم ACR، تصمیم بر اساس ترکیب درجه ندول و اندازه آن گرفته می‌شود.

در جدول زیر، معیارهای معمول ACR TI-RADS برای بزرگسالان آورده شده است. رسیدن اندازه به آستانه نمونه‌برداری، یعنی مساوی یا بزرگ‌تر بودن از عدد درج‌شده؛ برنامه پیگیری مربوط به ندول‌های زیر آستانه FNA است.

این اندازه‌ها مربوط به بزرگ‌ترین قطر ندول هستند و معیارهای سیستم ACR را نشان می‌دهند. در ندول‌های TR3، TR4 و TR5، اگر اندازه به آستانه نمونه‌برداری نرسد اما در محدوده پیگیری باشد، معمولاً سونوگرافی دوره‌ای پیشنهاد می‌شود.

برای مثال:

• اگر ندول TR3 برابر با ۱٫۸ سانتی‌متر باشد، معمولاً پیگیری سونوگرافی مطرح است، نه نمونه‌برداری فوری بر اساس معیار اندازه ACR.

• اگر ندول TR4 برابر با ۱٫۶ سانتی‌متر باشد، معمولاً معیار اندازه برای FNA را دارد.

• اگر ندول TR5 برابر با ۰٫۷ سانتی‌متر باشد، معمولاً پیگیری سالانه مطرح است؛ نه اینکه صرفاً به دلیل TR5 بودن، حتماً نمونه‌برداری انجام شود.

این مثال‌ها برای درک معیارها هستند و جایگزین تصمیم پزشک نمی‌شوند. سابقه پرتودرمانی گردن، سابقه خانوادگی سرطان تیروئید، غدد لنفاوی مشکوک، علائم فشاری و سایر یافته‌های مهم می‌توانند تصمیم را تغییر دهند. همچنین اگر سیستم مورد استفاده در گزارش با ACR متفاوت باشد، نباید این جدول را بدون تطبیق به کار برد.

ندول تیروئید هر چند وقت به سونوگرافی نیاز دارد؟

اگر ندول به حد نمونه‌برداری نرسیده اما معیار پیگیری ACR را دارد، زمان‌بندی معمول از سونوگرافی پایه چنین است:

• TR3: در سال‌های ۱، ۳ و ۵.
• TR4: در سال‌های ۱، ۲، ۳ و ۵.
• TR5: سالانه تا ۵ سال.

در صورت ثبات طی ۵ سال، ممکن است پیگیری اختصاصی ACR پایان یابد؛ این تصمیم با پزشک است. رشد، تغییر ویژگی‌ها یا علائم جدید می‌تواند برنامه را تغییر دهد.

استثنا: جدول اندازه و زمان‌بندی فوق نباید به‌تنهایی برای ندولی که قبلاً نمونه‌برداری شده به کار رود؛ نتیجه سیتولوژی و الگوی سونوگرافی در تصمیم بعدی نقش دارند. این معیارهای بزرگسالان را نیز نباید خودکار به کودکان تعمیم داد.

چه ویژگی‌هایی در سونوگرافی روی درجه TI-RADS تأثیر می‌گذارند؟

در سیستم ACR، امتیاز ندول بر اساس پنج گروه از ویژگی‌های تصویربرداری محاسبه می‌شود. این ویژگی‌ها به رادیولوژیست کمک می‌کنند ظاهر ندول را به‌صورت استاندارد توصیف کند.

۱. ترکیب ندول

ندول ممکن است کاملاً کیستیک، اسفنجی، ترکیبی از بخش جامد و مایع یا کاملاً جامد باشد. ترکیب جامد به‌تنهایی به معنای سرطان نیست، اما در امتیازدهی اهمیت دارد.

۲. اکوژنیسیته

اکوژنیسیته نشان می‌دهد بافت ندول در مقایسه با بافت تیروئید و عضلات اطراف چقدر روشن یا تیره دیده می‌شود. ندول‌های بسیار کم‌اکو ممکن است امتیاز بیشتری بگیرند.

۳. شکل ندول

اگر ندول در نمای عرضی از جلو به عقب بلندتر از عرض خود باشد، ویژگی «بلندتر از پهن» یا Taller-than-wide محسوب می‌شود و امتیاز بیشتری می‌گیرد.

۴. حاشیه‌ها

حاشیه صاف، نامشخص، لوبوله یا نامنظم و گسترش به خارج از تیروئید از ویژگی‌هایی هستند که در ارزیابی لحاظ می‌شوند. حاشیه‌های نامنظم یا شواهد گسترش خارج از تیروئید می‌توانند نگرانی بیشتری ایجاد کنند.

۵. کانون‌های اکوژن

وجود نقاط روشن درون ندول، از جمله برخی انواع کلسیفیکاسیون، می‌تواند بر امتیاز نهایی تأثیر بگذارد. هر نقطه روشن الزاماً نشانه بدخیمی نیست و باید نوع آن توسط متخصص تفسیر شود.

در ACR TI-RADS، امتیازهای این پنج بخش با هم جمع می‌شوند و گروه نهایی مشخص می‌شود. به همین دلیل، صرفاً دیدن یک ویژگی مانند جامد بودن یا کم‌اکو بودن برای تعیین درجه نهایی کافی نیست.

برای تصمیم بعدی، چه اطلاعاتی از گزارش سونوگرافی لازم است؟

اگر گزارش شما فقط عبارت «ندول تیروئید» یا «TI-RADS 4» را ذکر کرده باشد، هنوز اطلاعات کافی برای تصمیم‌گیری دقیق در اختیار نداریم. موارد زیر باید بررسی شوند.

۱. اندازه دقیق ندول

هر سه بُعد ندول، به‌ویژه بزرگ‌ترین قطر آن، اهمیت دارد. یک ندول TR4 با قطر ۸ میلی‌متر ممکن است با ندول TR4 با قطر ۱۸ میلی‌متر به اقدام متفاوتی نیاز داشته باشد.

۲. درجه دقیق و سیستم طبقه‌بندی

باید مشخص شود گزارش مربوط به ACR TI-RADS است یا سیستم دیگری مانند EU-TIRADS یا K-TIRADS؛ زیرا آستانه‌های پیگیری و نمونه‌برداری در همه سیستم‌ها یکسان نیستند.

۳. تغییرات نسبت به سونوگرافی قبلی

اگر قبلاً سونوگرافی انجام شده، اندازه و ویژگی‌های ندول باید با گزارش قبلی مقایسه شوند. در سیستم ACR، افزایش قابل‌توجه اندازه معمولاً به معنای افزایش حداقل ۲۰ درصد در دست‌کم دو بُعد، همراه با افزایش حداقل ۲ میلی‌متر در آن ابعاد، یا افزایش حداقل ۵۰ درصدی حجم است. افزایش اندازه به‌تنهایی اثبات سرطان نیست؛ درجه فعلی و اندازه جدید باید با هم ارزیابی شوند. 

۴. وضعیت غدد لنفاوی گردن

وجود غدد لنفاوی با ظاهر مشکوک یا شواهد گسترش خارج از تیروئید می‌تواند مسیر بررسی را تغییر دهد؛ حتی اگر اندازه ندول کوچک باشد.

۵. سابقه پزشکی و آزمایش‌های تیروئید

سابقه خانوادگی سرطان تیروئید، پرتودرمانی ناحیه سر و گردن، رشد سریع توده، گرفتگی صدای جدید و علائم فشاری باید به پزشک گفته شوند. آزمایش TSH نیز معمولاً بخشی از ارزیابی اولیه ندول تیروئید است. اگر TSH پایین باشد، پزشک ممکن است برای بررسی فعالیت ندول، اسکن هسته‌ای تیروئید درخواست کند؛ این مسیر با ارزیابی ظاهری سونوگرافی متفاوت است و در بارداری محدودیت دارد. ندول پرکارِ تأییدشده همیشه به FNA نیاز ندارد. 

این اطلاعات به متخصص کمک می‌کنند مشخص کند آیا فقط پیگیری لازم است، باید آزمایش‌های بیشتری انجام شود یا نمونه‌برداری مطرح است. در مشاوره آنلاین تیروئید، نتیجه TSH و هر نمونه‌برداری قبلی را نیز ارائه کنید.

نمونه‌برداری تیروئید یا FNA چیست؟

FNA مخفف Fine-Needle Aspiration و به معنای نمونه‌برداری با سوزن ظریف است. در این روش، پزشک با استفاده از یک سوزن باریک، معمولاً با هدایت سونوگرافی، مقداری از سلول‌های ندول را برای بررسی زیر میکروسکوپ جمع‌آوری می‌کند.

سلول‌های جمع‌آوری‌شده توسط متخصص پاتولوژی بررسی می‌شوند. پاسخ FNA ممکن است خوش‌خیم، مشکوک یا بدخیم، نامعین یا از نظر تعداد سلول ناکافی باشد؛ بنابراین هر پاسخ نمونه‌برداری الزاماً تشخیص نهایی نیست. نتیجه آن معمولاً بر اساس سیستم گزارش‌دهی سیتولوژی تیروئید، موسوم به Bethesda، طبقه‌بندی می‌شود.

نکته مهم این است که TI-RADS و Bethesda دو مفهوم متفاوت هستند:

• TI-RADS: درجه خطر بر اساس ظاهر ندول در سونوگرافی.
• Bethesda: طبقه‌بندی نتیجه بررسی سلول‌های به‌دست‌آمده از نمونه‌برداری.

بنابراین، TI-RADS به پزشک در تصمیم‌گیری درباره نیاز به نمونه‌برداری کمک می‌کند؛ اما نتیجه نمونه‌برداری اطلاعات دیگری درباره ماهیت ندول فراهم می‌سازد.

آیا TI-RADS 4 یا TI-RADS 5 یعنی سرطان تیروئید؟

خیر. این درجات بیانگر میزان مشکوک بودن ظاهر ندول هستند، نه تشخیص قطعی سرطان.

درجه TR4 به معنای ظاهر با میزان شک متوسط و TR5 به معنای ظاهر بسیار مشکوک است. بااین‌حال، بعضی از ندول‌های این گروه‌ها خوش‌خیم هستند و تشخیص نهایی به مجموعه یافته‌ها و در صورت نیاز نتیجه نمونه‌برداری وابسته است.

از سوی دیگر، طبیعی بودن آزمایش‌های هورمونی تیروئید نیز به‌تنهایی سرطان تیروئید را رد نمی‌کند. آزمایش‌هایی مانند TSH عملکرد تیروئید را ارزیابی می‌کنند، درحالی‌که TI-RADS ظاهر ساختاری ندول را بررسی می‌کند.

برای ندول تیروئید به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

برای ارزیابی اولیه، فوق تخصص غدد و متابولیسم انتخاب مناسبی است. متخصص رادیولوژی نیز در تفسیر دقیق سونوگرافی و انجام نمونه‌برداری تحت هدایت سونوگرافی نقش دارد. اگر بررسی‌ها احتمال سرطان را مطرح کنند یا نتیجه نمونه‌برداری نیازمند مداخله باشد، ممکن است ارجاع به جراح تیروئید یا جراح سر و گردن ضرورت پیدا کند.

در صورت رشد سریع توده گردن، گرفتگی صدای جدید و پایدار یا مشکل بلع، ارزیابی پزشکی را به تعویق نیندازید. دشواری تنفس یا تورم سریع گردن نیازمند ارزیابی فوری است.

جمع‌بندی

برای تصمیم‌گیری درباره یک ندول تیروئید، فقط دانستن درجه TI-RADS کافی نیست. درجه ندول، بزرگ‌ترین قطر، ویژگی‌های سونوگرافی، وضعیت غدد لنفاوی، تغییرات در طول زمان و سابقه پزشکی باید در کنار هم بررسی شوند.

بعضی ندول‌ها تنها به پیگیری دوره‌ای نیاز دارند و بعضی دیگر باید نمونه‌برداری شوند. انتخاب مسیر مناسب به معنای انجام همه آزمایش‌ها برای همه افراد نیست؛ هدف، شناسایی ندول‌هایی است که واقعاً به بررسی بیشتر نیاز دارند.

منابع علمی

شماره‌های داخل متن به منابع زیر اشاره دارند. آستانه‌ها بر اساس ACR و ارزیابی بالینی بر اساس منابع انجمن تیروئید آمریکا توضیح داده شده‌اند.

1. American College of Radiology (ACR)
   ACR Thyroid Imaging, Reporting and Data System (TI-RADS)
   سیستم تصویربرداری، گزارش‌دهی و داده‌های تیروئید ACR (TI-RADS).
2. American Thyroid Association (ATA)
   Thyroid Nodules — Patient Information
   اطلاعات آموزشی درباره ندول تیروئید، سونوگرافی، ارزیابی عملکرد تیروئید و نمونه‌برداری.
3. Tessler FN, et al. — ACR TI-RADS White Paper
   Journal of the American College of Radiology. 2017
   تدوین سیستم ACR TI-RADS و معیارهای مبتنی بر ظاهر و اندازه ندول.
4. Haugen BR, et al. — ATA Management Guidelines
   2015 American Thyroid Association Management Guidelines for Adult Patients with Thyroid Nodules and Differentiated Thyroid Cancer. Thyroid. 2016
   راهنمای جامع ارزیابی ندول‌ها، انتخاب موارد مناسب برای نمونه‌برداری و مدیریت نتایج.
5. ACR TI-RADS — Assessment Categories
   جدول رسمی امتیازها و آستانه‌های پیگیری و نمونه‌برداری.
6. ACR TI-RADS FAQ
   توضیحات رسمی درباره رشد ندول، ندول کوچک و تصمیم‌گیری پس از نمونه‌برداری قبلی.