گلودرد ویروسی یا استرپتوکوکی؟ چه زمانی آزمایش و آنتی‌بیوتیک لازم است؟

گلودرد یکی از شایع‌ترین علائم عفونت‌های دستگاه تنفسی است که می‌تواند در کودکان و بزرگسالان به دلایل مختلفی ایجاد شود. بیشتر موارد گلودرد منشأ ویروسی دارند و بدون نیاز به آنتی‌بیوتیک بهبود پیدا می‌کنند؛ اما گاهی علت گلودرد، عفونت باکتریایی استرپتوکوک گروه A است که تشخیص و درمان مناسب آن اهمیت زیادی دارد.

دکتر فاطمه ارباب

پزشک عمومی

دریافت مشاوره فوری

هزینه 321,000 تومان

یکی از چالش‌های مهم این است که گلودرد ویروسی و گلودرد استرپتوکوکی ممکن است علائم مشابهی داشته باشند و صرفاً بر اساس شدت درد، وجود تب یا مشاهده لکه‌های سفید روی لوزه‌ها نمی‌توان علت بیماری را به‌طور قطعی مشخص کرد.

بیشتر گلودردها ویروسی هستند و به آنتی‌بیوتیک نیاز ندارند. وجود سرفه و آبریزش بینی بیشتر به نفع عفونت ویروسی است، درحالی‌که تب، شروع ناگهانی گلودرد و نبود سرفه می‌تواند احتمال استرپتوکوکی بودن را افزایش دهد. برای تشخیص قطعی در موارد مشکوک، تست سریع استرپ یا کشت حلق انجام می‌شود. آنتی‌بیوتیک معمولاً برای عفونت استرپتوکوکی تأییدشده تجویز می‌شود.

در این مقاله بررسی می‌کنیم که تفاوت گلودرد ویروسی و استرپتوکوکی چیست، چه زمانی آزمایش استرپ لازم است، کشت حلق چه کاربردی دارد و چه افرادی باید آنتی‌بیوتیک مصرف کنند.

گلودرد ویروسی چیست؟

گلودرد ویروسی به التهاب حلق ناشی از عفونت ویروسی گفته می‌شود. ویروس‌های سرماخوردگی، آنفلوانزا، آدنوویروس و برخی ویروس‌های دیگر می‌توانند باعث التهاب و درد گلو شوند. برای علائم همراه سرماخوردگی و آنفولانزا، مشاوره آنلاین آنفولانزا و سرماخوردگی می‌تواند کمک‌کننده باشد.در بسیاری از موارد، گلودرد همراه با علائم دیگری مانند آبریزش بینی، عطسه، سرفه یا گرفتگی صدا بروز می‌کند. برای آشنایی با بیماری مشابه، مقاله «آنفولانزا چیست؟ علائم و درمان بیماری آنفولانزا» را بخوانید.

علائم گلودرد ویروسی

علائم گلودرد ویروسی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• گلودرد و احساس خشکی یا خارش در حلق
• سرفه
• آبریزش یا گرفتگی بینی
• گرفتگی صدا
• عطسه
• قرمزی گلو
• تب، به‌ویژه در برخی عفونت‌های ویروسی
• خستگی و بدن‌درد

در بعضی موارد، گلودرد ویروسی با التهاب لوزه‌ها یا حتی ترشحات سفید روی آن‌ها همراه است؛ بنابراین وجود ترشحات سفید به‌تنهایی به معنای عفونت باکتریایی نیست.بیشتر گلودردهای ویروسی طی حدود یک هفته بهبود پیدا می‌کنند و درمان آن‌ها معمولاً بر کاهش درد، کنترل تب و تأمین مایعات کافی متمرکز است. برای شناخت علائم سرماخوردگی، مقاله «سرماخوردگی چیست؟» را نیز بخوانید.

پیشنهاد خواندن

---

علائم آنفولانزا جدید ۱۴۰۴ (H3N2) | سریع‌ترین راه درمان در خانه

سرماخوردگی چیست؟

گلودرد استرپتوکوکی چیست؟

گلودرد استرپتوکوکی نوعی عفونت باکتریایی حلق و لوزه‌هاست که معمولاً توسط باکتری Streptococcus pyogenes یا استرپتوکوک گروه A ایجاد می‌شود.

این عفونت در کودکان ۵ تا ۱۵ سال شایع‌تر است، اما بزرگسالان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند.

در مقایسه با گلودرد ویروسی، گلودرد استرپتوکوکی معمولاً شروع ناگهانی‌تری دارد و ممکن است با تب، درد شدید هنگام بلع و تورم غدد لنفاوی گردن همراه باشد.

علائم گلودرد استرپتوکوکی

علائم شایع عبارت‌اند از:

• شروع ناگهانی گلودرد
• درد هنگام بلع
• تب
• قرمزی و تورم لوزه‌ها
• وجود ترشحات سفید یا چرک روی لوزه‌ها
• تورم و حساسیت غدد لنفاوی جلوی گردن
• لکه‌های قرمز کوچک روی سقف دهان
• سردرد
• تهوع، استفراغ یا درد شکم، به‌ویژه در کودکان

در برخی بیماران، عفونت استرپتوکوکی می‌تواند با بثورات پوستی مشخصی همراه باشد که به آن مخملک گفته می‌شود.

بااین‌حال، هیچ‌کدام از این علائم به‌تنهایی تشخیص قطعی عفونت استرپتوکوکی محسوب نمی‌شوند.

تفاوت گلودرد ویروسی و استرپتوکوکی چیست؟

تفاوت‌های زیر می‌توانند به تشخیص اولیه کمک کنند، اما برای تشخیص قطعی در موارد مشکوک، بررسی پزشکی و آزمایش لازم است.

وجود سرفه، آبریزش بینی، گرفتگی صدا، زخم‌های دهانی یا التهاب ملتحمه بیشتر به نفع عفونت ویروسی است.

در مقابل، شروع ناگهانی گلودرد، تب، نبود سرفه و تورم غدد لنفاوی جلوی گردن احتمال عفونت استرپتوکوکی را افزایش می‌دهد.

چه زمانی آزمایش استرپ گلو لازم است؟

یکی از مهم‌ترین سؤالات بیماران این است که آیا هر گلودردی نیاز به آزمایش دارد؟

پاسخ منفی است.

اگر علائم واضح یک عفونت ویروسی وجود داشته باشد، معمولاً نیازی به انجام آزمایش استرپتوکوک نیست.

اما زمانی که علائم مشخص ویروسی وجود ندارند و پزشک به عفونت استرپتوکوکی مشکوک است، ممکن است انجام آزمایش برای تأیید تشخیص ضروری باشد.

تشخیص گلودرد استرپتوکوکی صرفاً بر اساس معاینه بالینی در بیمارانی که علائم واضح ویروسی ندارند، قابل اعتماد نیست.

انواع آزمایش تشخیص استرپتوکوک

۱. تست سریع استرپ (Rapid Strep Test)

تست سریع استرپ یا RADT یکی از روش‌های تشخیص عفونت استرپتوکوکی گروه A است.

در این روش، پزشک یا کادر درمان با استفاده از یک سواب، نمونه‌ای از پشت حلق و لوزه‌ها تهیه می‌کند. نتیجه آزمایش معمولاً در مدت کوتاهی آماده می‌شود. برای بررسی نتیجه تست‌ها می‌توان از دکتر علوم آزمایشگاهی آنلاین نیز کمک گرفت.

مزایای تست سریع استرپ:

• سرعت بالای پاسخ‌دهی
• کمک به تشخیص عفونت استرپتوکوکی
• کاهش مصرف غیرضروری آنتی‌بیوتیک
• امکان تصمیم‌گیری سریع‌تر درباره درمان

نتیجه مثبت تست سریع معمولاً برای تأیید عفونت استرپتوکوکی کافی است.

۲. کشت حلق (Throat Culture)

کشت حلق یکی دیگر از روش‌های تشخیص عفونت استرپتوکوکی است که در آن نمونه گرفته‌شده از حلق در محیط آزمایشگاهی بررسی می‌شود تا رشد باکتری مشخص شود.

کشت حلق حساسیت بیشتری نسبت به بسیاری از تست‌های سریع دارد و در برخی شرایط، به‌ویژه پس از نتیجه منفی تست سریع در کودکان، اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

اگر تست سریع استرپ منفی باشد چه کنیم؟

• در کودکان و نوجوانان علامت‌دار ۳ سال به بالا: نتیجه منفی تست سریع آنتی‌ژن معمولاً باید با کشت حلق تأیید شود.
• در بزرگسالان: پس از نتیجه منفی تست سریع، کشت حلق معمولاً به‌صورت روتین ضروری نیست.

این تفاوت به دلیل پایین‌تر بودن احتمال تب روماتیسمی حاد پس از عفونت استرپتوکوکی در بزرگسالان است.

چه افرادی بیشتر به آزمایش استرپ نیاز دارند؟

دکتر بیماری‌های عفونی آنلاین ممکن است با استفاده از معیارهای بالینی مانند Centor یا McIsaac تصمیم بگیرد که آیا انجام آزمایش استرپ ضروری است یا خیر.

این معیارها معمولاً موارد زیر را بررسی می‌کنند:

• وجود تب ۳۸ درجه یا بالاتر
• تورم یا ترشحات لوزه‌ها
• حساسیت و تورم غدد لنفاوی جلوی گردن
• نبود سرفه
• سن بیمار در معیار McIsaac

این امتیازها برای تخمین احتمال عفونت استرپتوکوکی و شناسایی افرادی که احتمال ابتلای کمتری دارند، استفاده می‌شوند؛ اما امتیاز بالا به‌تنهایی تشخیص قطعی نیست و جایگزین آزمایش نمی‌شود.

در راهنمای به‌روزرسانی‌شده IDSA در سال ۲۰۲۵ نیز استفاده از سیستم‌های امتیازدهی بالینی برای تعیین نیاز به آزمایش استرپ پیشنهاد شده است.

چه زمانی برای گلودرد آنتی‌بیوتیک لازم است؟

یکی از مهم‌ترین نکات در درمان گلودرد، پرهیز از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک است.

آنتی‌بیوتیک برای گلودرد ویروسی لازم نیست.

آنتی‌بیوتیک‌ها بر ویروس‌ها اثر ندارند و مصرف آن‌ها در گلودرد ویروسی:

• روند بهبود بیماری را تسریع نمی‌کند.
• از عوارض ویروسی جلوگیری نمی‌کند.
• می‌تواند باعث اسهال، تهوع و واکنش‌های حساسیتی شود.
• خطر ایجاد مقاومت آنتی‌بیوتیکی را افزایش می‌دهد.

در گلودرد استرپتوکوکی تأییدشده، آنتی‌بیوتیک توصیه می‌شود

در صورت مثبت بودن تست سریع استرپ یا کشت حلق، پزشک معمولاً آنتی‌بیوتیک مناسب تجویز می‌کند.

مزایای درمان صحیح عبارت‌اند از:

• کاهش مدت علائم بیماری
• کاهش احتمال انتقال عفونت به دیگران
• کاهش خطر برخی عوارض عفونت استرپتوکوکی
• پیشگیری از تب روماتیسمی حاد

آنتی‌بیوتیک‌های انتخاب اول معمولاً پنی‌سیلین یا آموکسی‌سیلین هستند؛ انتخاب دارو، دوز و مدت درمان باید بر اساس سن، وزن، حساسیت دارویی و شرایط بیمار توسط پزشک تعیین شود.

در بسیاری از رژیم‌های درمانی استاندارد، دوره مصرف آموکسی‌سیلین یا پنی‌سیلین خوراکی ۱۰ روز است. در افراد دارای حساسیت به پنی‌سیلین، پزشک ممکن است داروی جایگزین انتخاب کند.

آیا گلودرد چرکی همیشه به آنتی‌بیوتیک نیاز دارد؟

خیر.

وجود چرک یا لکه‌های سفید روی لوزه‌ها الزاماً نشان‌دهنده عفونت باکتریایی نیست. برخی عفونت‌های ویروسی نیز می‌توانند باعث التهاب شدید لوزه‌ها و ایجاد ترشحات سفید شوند.

از طرف دیگر، بعضی افراد مبتلا به عفونت استرپتوکوکی ممکن است ترشحات واضح روی لوزه‌ها نداشته باشند.

بنابراین، تصمیم درباره مصرف آنتی‌بیوتیک نباید فقط بر اساس ظاهر گلو یا شدت گلودرد گرفته شود. در بیمارانی که احتمال عفونت استرپتوکوکی وجود دارد، آزمایش مناسب می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر کمک کند.

درمان گلودرد ویروسی چگونه انجام می‌شود؟

در گلودرد ویروسی، هدف اصلی کاهش علائم و کمک به بهبود طبیعی بدن است.

روش‌های کاهش درد و التهاب گلو

• مصرف مایعات کافی
• استراحت مناسب
• نوشیدن مایعات گرم یا خنک بر اساس تحمل بیمار
• استفاده از عسل برای کاهش سرفه در افراد بالای یک سال
• غرغره آب‌نمک ولرم در افرادی که توانایی انجام آن را دارند
• مصرف استامینوفن یا ایبوپروفن در صورت مناسب بودن برای بیمار و با رعایت دستور مصرف
• استفاده از قرص‌های مکیدنی مناسب در بزرگسالان، در صورت نیاز

در کودکان، انتخاب دارو و مقدار مصرف باید با توجه به سن و وزن انجام شود. مصرف خودسرانه داروهای ترکیبی سرماخوردگی یا آنتی‌بیوتیک برای کودکان توصیه نمی‌شود.

بیشتر گلودردهای حاد طی حدود یک هفته بهبود پیدا می‌کنند. اگر علائم طولانی شوند، تشدید شوند یا با نشانه‌های هشدار همراه باشند، بررسی پزشکی ضرورت دارد.

عوارض گلودرد استرپتوکوکی درمان‌نشده چیست؟

در بسیاری از موارد، گلودرد استرپتوکوکی بدون درمان نیز ممکن است بهبود پیدا کند؛ اما عفونت تأییدشده به دلیل احتمال بروز عوارض نیازمند درمان مناسب است.

عوارض چرکی

این عوارض معمولاً به دلیل گسترش مستقیم عفونت به بافت‌های اطراف ایجاد می‌شوند:

• آبسه اطراف لوزه
• التهاب و عفونت غدد لنفاوی گردن
• عفونت‌های ناحیه گوش
• انتشار عفونت به بافت‌های عمقی گردن

عوارض غیرچرکی

برخی عوارض ممکن است پس از پایان عفونت اولیه ایجاد شوند:

• تب روماتیسمی حاد
• التهاب کلیه پس از عفونت استرپتوکوکی

تب روماتیسمی حاد می‌تواند قلب، مفاصل و سایر اندام‌ها را درگیر کند. درمان مناسب عفونت استرپتوکوکی به کاهش خطر بروز تب روماتیسمی کمک می‌کند.

البته همه عوارض احتمالی با آنتی‌بیوتیک قابل پیشگیری نیستند؛ برای مثال، گلومرولونفریت پس از استرپتوکوک ممکن است حتی پس از درمان مناسب عفونت اولیه رخ دهد.

چه زمانی گلودرد نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد؟

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است:

• دشواری تنفس
• ناتوانی در بلع آب یا بزاق
• آبریزش بزاق به دلیل ناتوانی در بلع
• تورم شدید یا یک‌طرفه گلو
• دشواری باز کردن دهان
• صدای غیرطبیعی و خفه
• تورم قابل‌توجه گردن
• علائم کم‌آبی شدید
• تب همراه با بدحالی شدید یا کاهش سطح هوشیاری

این علائم ممکن است نشان‌دهنده عوارض جدی مانند آبسه اطراف لوزه یا عفونت عمقی گردن باشند و نباید صرفاً با درمان خانگی مدیریت شوند.

همچنین اگر گلودرد پس از حدود یک هفته بهبود پیدا نکند، به‌سرعت بدتر شود یا پس از شروع آنتی‌بیوتیک طی ۴۸ ساعت بهبود محسوسی ایجاد نشود، لازم است بیمار دوباره ارزیابی شود.

گلودرد استرپتوکوکی در کودکان؛ چه نکاتی اهمیت دارد؟

گلودرد استرپتوکوکی در کودکان سنین مدرسه شایع‌تر است و ممکن است با علائمی متفاوت از بزرگسالان همراه باشد. در موارد مشکوک، دکتر بیماری های عفونی کودکان (اطفال) آنلاین می‌تواند به ارزیابی کمک کند.

در کودکان، علاوه بر گلودرد و تب، علائمی مانند موارد زیر نیز ممکن است دیده شود:

• درد شکم
• تهوع یا استفراغ
• سردرد
• کاهش اشتها
• تحریک‌پذیری
• بثورات پوستی در صورت بروز مخملک

کودکان خردسال، به‌ویژه زیر ۳ سال، معمولاً تابلوی کلاسیک گلودرد استرپتوکوکی را نشان نمی‌دهند و عفونت استرپتوکوکی در این سن کمتر شایع است.

در کودکان دارای گلودرد مشکوک به استرپ، تشخیص صحیح اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در صورت منفی بودن تست سریع، انجام کشت حلق برای تأیید نتیجه معمولاً توصیه می‌شود.

والدین نباید آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده از درمان قبلی را برای کودک استفاده کنند یا داروی تجویزشده برای فرد دیگری را به او بدهند.

جمع‌بندی

گلودرد یکی از علائم شایع عفونت‌های تنفسی است و در بیشتر موارد منشأ ویروسی دارد. اگرچه گلودرد استرپتوکوکی می‌تواند با تب، درد شدید هنگام بلع و ترشحات لوزه‌ها همراه باشد، تشخیص آن صرفاً با مشاهده علائم امکان‌پذیر نیست.

در گلودردهایی که علائم واضح ویروسی ندارند و احتمال عفونت استرپتوکوکی مطرح است، تست سریع استرپ یا کشت حلق می‌تواند به تشخیص دقیق کمک کند. در صورت تأیید عفونت، درمان آنتی‌بیوتیکی مناسب اهمیت دارد؛ اما مصرف آنتی‌بیوتیک در گلودرد ویروسی ضرورتی ندارد.

تشخیص صحیح، درمان به‌موقع و پرهیز از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک، سه اصل مهم در مدیریت گلودرد هستند.

گلودرد شما یا فرزندتان نیاز به بررسی پزشکی دارد؟

اگر گلودرد با تب، درد شدید هنگام بلع یا علائم مشکوک به عفونت استرپتوکوکی همراه است، مشاوره آنلاین گوش و حلق و بینی می‌تواند به تشخیص علت بیماری و تعیین نیاز به آزمایش یا درمان کمک کند.

از طریق ایزوویزیت می‌توانید برای دریافت ویزیت با دکتر پزشک عمومی آنلاین یا دکتر بیماری‌های کودکان (اطفال) آنلاین اقدام کنید.

منابع علمی و پزشکی

1. CDC. Clinical Guidance for Group A Streptococcal Pharyngitis.
2. CDC. Testing for Strep Throat or Scarlet Fever.
3. CDC. About Strep Throat.
4. Infectious Diseases Society of America (IDSA). Clinical Practice Guideline Update on Group A Streptococcal Pharyngitis.
5. Barshak MB, et al. 2025 Clinical Practice Guideline Update by the Infectious Diseases Society of America on Group A Streptococcal Pharyngitis. Clinical Infectious Diseases. 2026;82(Suppl 3):i97–i104.
6. NICE. Sore throat (acute): antimicrobial prescribing. NG84.
7. American Academy of Family Physicians. Streptococcal Pharyngitis: Rapid Evidence Review. 2024.