تفاوت آنفولانزای نوع A و B چیست؟ | علائم، شدت بیماری و درمان
آنفولانزا یکی از عفونتهای ویروسی شایع دستگاه تنفسی است که هر سال با شروع فصل پاییز و زمستان افراد زیادی را درگیر میکند. اما آیا میدانستید ویروس آنفولانزا انواع مختلفی دارد و دو نوع A و B از مهمترین عوامل ایجاد بیماری فصلی در انسان هستند؟
پزشک عمومی
در روزهای اخیر، با افزایش موارد ابتلا به آنفولانزا در ایران، یکی از سؤالات پرتکرار این است که تفاوت آنفولانزای نوع A و B چیست و کدامیک خطرناکتر است؟
نکته جالب توجه اینکه بر اساس گزارش مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، در دادههای آزمایشگاهی هفته منتهی به ۲۲ آبان ۱۴۰۵، ویروس آنفولانزای نوع B با سهم ۷۲.۹ درصدی، نوع غالب ویروسهای شناساییشده در نمونههای مثبت بوده است. همچنین در همان گزارش، ۲۶.۳ درصد نمونههای نظام مراقبت دیدهوری از نظر آنفولانزا مثبت گزارش شدهاند.
در این مقاله بررسی میکنیم که آنفولانزای A و B چه تفاوتهایی دارند، کدام نوع میتواند بیماری شدیدتری ایجاد کند، چگونه تشخیص داده میشوند و برای درمان و پیشگیری از آنها چه اقداماتی لازم است. برای مرور علائم کلی، مقاله آنفولانزا چیست؟ علائم و درمان بیماری آنفولانزا را هم بخوانید.
آنفولانزای نوع A و B چیست؟

آنفولانزا توسط ویروسهای خانواده Influenza ایجاد میشود. این ویروسها به چهار گروه اصلی A، B، C و D تقسیم میشوند؛ اما انواع A و B بیشترین نقش را در ایجاد اپیدمیهای فصلی آنفولانزا در انسان دارند.
آنفولانزای نوع A (Influenza A)
ویروس آنفولانزای A قابلیت آلوده کردن انسان و برخی حیوانات را دارد. این ویروس بر اساس دو پروتئین سطحی به نامهای هماگلوتینین (H) و نورآمینیداز (N) به زیرگروههای مختلف تقسیم میشود.
پیشنهاد خواندن
دو زیرگروه مهم آن که در انسان گردش دارند عبارتاند از:
- A(H1N1)
- A(H3N2)
ویروس نوع A به دلیل تغییرات ژنتیکی و قابلیت ایجاد گونههای جدید، میتواند باعث همهگیریهای گسترده و حتی پاندمی شود.
آنفولانزای نوع B (Influenza B)
ویروس آنفولانزای B عمدتاً انسان را آلوده میکند و برخلاف نوع A، زیرگروهبندی H و N ندارد. این ویروس از نظر ژنتیکی به دودمانهایی تقسیم میشود که مهمترین آنها B/Victoria است.
آنفولانزای B نیز میتواند باعث بیماری شدید، بستری شدن و عوارض جدی شود؛ بنابراین نباید آن را یک عفونت ساده یا همیشه خفیف در نظر گرفت.
تفاوت آنفولانزای نوع A و B در یک نگاه
ویژگی |
آنفولانزای A |
آنفولانزای B |
|---|---|---|
میزبان |
انسان و برخی حیوانات |
عمدتاً انسان |
زیرگروهها |
H1N1 و H3N2 |
دودمانهایی مانند Victoria |
تغییرات ژنتیکی |
معمولاً متنوعتر |
معمولاً آهستهتر |
ایجاد پاندمی |
بله |
خیر |
ایجاد اپیدمی فصلی |
بله |
بله |
شدت بیماری |
از خفیف تا شدید |
از خفیف تا شدید |
احتمال بستری |
وجود دارد |
وجود دارد |
علائم اصلی |
تب، سرفه، بدندرد و خستگی |
تب، سرفه، بدندرد و خستگی |
نکته مهم این است که شدت بیماری فقط به نوع A یا B بستگی ندارد و سن، وضعیت سیستم ایمنی، بیماریهای زمینهای و ویژگیهای ویروس نیز در آن نقش دارند.
علائم آنفولانزای نوع A چیست؟
علائم آنفولانزای نوع A معمولاً بهصورت ناگهانی ظاهر میشوند. بسیاری از افراد ممکن است در عرض چند ساعت از احساس سلامت به تب و بدندرد شدید برسند. اگر درباره سویههای جدید و علائم آنها سؤال دارید، علائم آنفولانزا جدید ۱۴۰۴ (H3N2) را بخوانید.
شایعترین علائم عبارتاند از:
- تب و لرز
- سردرد و بدندرد
- درد عضلات و مفاصل
- سرفه خشک یا همراه با خلط
- گلودرد
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- ضعف و خستگی شدید
- کاهش اشتها
در کودکان ممکن است تهوع، استفراغ و اسهال نیز مشاهده شود.
البته همه افراد مبتلا به آنفولانزای A الزاماً تب بالا ندارند و شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است.
علائم آنفولانزای نوع B چیست؟
آنفولانزای B نیز میتواند علائمی بسیار شبیه به نوع A ایجاد کند. به همین دلیل تشخیص این دو نوع صرفاً با مشاهده علائم امکانپذیر نیست.
علائم شایع آن شامل موارد زیر است:
- شروع ناگهانی تب
- لرز و تعریق
- درد عضلات و بدندرد
- سردرد
- گلودرد
- سرفه
- آبریزش بینی
- بیحالی و خستگی
در برخی کودکان، علائم گوارشی مانند استفراغ و اسهال نیز دیده میشود.
آیا آنفولانزای B در کودکان خطرناک است؟
بله. تصور اینکه آنفولانزای B همیشه خفیفتر از نوع A است، درست نیست. این نوع ویروس میتواند در کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماریهای زمینهای باعث عوارض جدی شود.
با توجه به اینکه در گزارش آزمایشگاهی وزارت بهداشت در آبان ۱۴۰۵، سهم کودکان از موارد مثبت آنفولانزا قابل توجه بوده است، توجه به علائم هشدار در کودکان اهمیت زیادی دارد. والدین میتوانند راهنمای واکسن آنفولانزا برای کودکان را نیز مطالعه کنند.
آنفولانزای نوع A خطرناکتر است یا B؟

این یکی از پرتکرارترین سؤالات درباره تفاوت آنفولانزای A و B است.
در پاسخ باید گفت که نمیتوان بهطور قطعی یک نوع را همیشه خطرناکتر دانست.
آنفولانزای A به دلیل تنوع ژنتیکی بیشتر، قابلیت ایجاد پاندمی دارد و برخی زیرگروههای آن مانند H3N2 ممکن است در گروههای آسیبپذیر با عوارض قابل توجهی همراه باشند.
از طرف دیگر، آنفولانزای B نیز میتواند باعث ذاتالریه، تشدید بیماریهای زمینهای و بستری شدن بیمار شود.
بنابراین:
- نوع A از نظر قابلیت ایجاد پاندمی اهمیت بیشتری دارد.
- نوع B نیز میتواند بیماری شدید و عوارض خطرناک ایجاد کند.
- سن و وضعیت سلامت فرد در پیشبینی شدت بیماری اهمیت زیادی دارد.
- نوع ویروس بهتنهایی معیار مناسبی برای تعیین شدت بیماری نیست.
در موج فعلی آنفولانزا در ایران کدام نوع شایعتر است؟
بر اساس گزارش منتشرشده از سوی مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت در آبان ۱۴۰۵، ویروس آنفولانزای نوع B در نمونههای آزمایشگاهی مثبت، سهم بیشتری نسبت به نوع A داشته است.
در گزارش مربوط به هفته منتهی به ۲۲ آبان:
- ۷۲.۹ درصد نمونههای مثبت آزمایشگاهی مربوط به آنفولانزای نوع B بوده است.
- ۱۵.۴ درصد از مجموع ۷۷۴۰ نمونه تنفسی آزمایششده، از نظر آنفولانزا مثبت بودهاند.
- نسبت نمونههای مثبت در نظام مراقبت دیدهوری به ۲۶.۳ درصد رسیده است.
- ۵۳ درصد موارد مثبت گزارششده در این بررسی به کودکان اختصاص داشته است.
این آمار نشان میدهد که در آن مقطع، آنفولانزای B سهم غالب را در نمونههای مثبت شناساییشده داشته است.
البته باید توجه داشت که این اعداد مربوط به یک بازه زمانی مشخص هستند و لزوماً نشاندهنده وضعیت تمام روزهای بعد یا تمام مبتلایان کشور نیستند. سهم انواع ویروس ممکن است در هفتههای بعد تغییر کند.
تفاوت روش تشخیص آنفولانزای A و B

از آنجا که علائم دو نوع آنفولانزا بسیار شبیه هستند، برای تشخیص دقیقتر ممکن است پزشک انجام آزمایش را توصیه کند.
روشهای تشخیص عبارتاند از:
۱. تست سریع آنفولانزا
این تست با نمونهگیری از ترشحات بینی یا حلق انجام میشود و میتواند وجود ویروس آنفولانزا را بررسی کند. برخی تستها قادر به تشخیص جداگانه نوع A و B هستند.
۲. آزمایش مولکولی PCR
آزمایش RT-PCR یکی از روشهای دقیق تشخیص آنفولانزاست و میتواند نوع A یا B را شناسایی کند. در صورت نیاز، آزمایشهای تکمیلی امکان تعیین زیرگروههای ویروس A را نیز فراهم میکنند.
نکته مهم اینکه نتیجه منفی تست سریع، بهخصوص در زمان گردش گسترده ویروس، همیشه ابتلا به آنفولانزا را رد نمیکند. پزشک باید نتیجه آزمایش را در کنار علائم و شرایط بیمار بررسی کند.
درمان آنفولانزای نوع A و B چگونه است؟

درمان آنفولانزای A و B از نظر اصول کلی تفاوت زیادی ندارد. بیشتر افراد با استراحت، مصرف مایعات کافی و مراقبتهای حمایتی بهبود پیدا میکنند؛ اما در برخی بیماران، استفاده از داروهای ضدویروس ضروری است. برای تصمیمگیری درباره درمان، مشاوره آنلاین آنفولانزا و سرماخوردگی میتواند کمککننده باشد.
۱. داروهای ضدویروس
داروهایی مانند اوسلتامیویر (Oseltamivir) میتوانند برای درمان آنفولانزای نوع A و B استفاده شوند.
این دارو در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:
- بیماران بستریشده به دلیل آنفولانزا
- افراد مبتلا به بیماری شدید یا پیشرونده
- کودکان خردسال، بهویژه زیر ۵ سال
- سالمندان بالای ۶۵ سال
- زنان باردار
- افراد دارای بیماریهای مزمن یا ضعف سیستم ایمنی
شروع درمان ضدویروسی در افراد پرخطر و بیماران مبتلا به بیماری شدید نباید برای دریافت نتیجه آزمایش به تأخیر بیفتد. بیشترین اثربخشی دارو معمولاً زمانی است که درمان طی ۴۸ ساعت نخست شروع شود؛ البته در موارد شدید یا بستری، شروع دیرتر نیز ممکن است مفید باشد.
مصرف این دارو باید با تجویز پزشک انجام شود. برای ارزیابی اولیه و بررسی نیاز به داروی ضدویروس، دکتر پزشک عمومی آنلاین میتواند راهنمایی کند.
۲. کنترل تب و درد بدن
برای کاهش تب و درد میتوان با توجه به سن، شرایط پزشکی و نظر پزشک از داروهای مناسب مانند استامینوفن استفاده کرد.
نکته مهم درباره کودکان: برای کاهش تب کودکان مبتلا به آنفولانزا نباید از آسپرین استفاده کرد؛ زیرا ممکن است خطر بروز سندرم ری را افزایش دهد.
۳. استراحت و مصرف مایعات
استراحت کافی و نوشیدن مایعات به جلوگیری از کمآبی بدن کمک میکند. مصرف سوپ، آب، مایعات گرم و غذاهای سبک میتواند تحمل علائم را آسانتر کند.
۴. آیا برای آنفولانزا آنتیبیوتیک لازم است؟
خیر. آنفولانزا یک بیماری ویروسی است و آنتیبیوتیکها روی ویروس تأثیری ندارند.
فقط در صورت تشخیص عفونت باکتریایی ثانویه مانند برخی موارد ذاتالریه باکتریایی، پزشک ممکن است آنتیبیوتیک تجویز کند.
عوارض احتمالی آنفولانزای A و B چیست؟

هر دو نوع آنفولانزا میتوانند عوارض ایجاد کنند. احتمال بروز عوارض در کودکان خردسال، سالمندان، زنان باردار و افراد دارای بیماریهای زمینهای بیشتر است.
مهمترین عوارض عبارتاند از:
- ذاتالریه یا پنومونی
- عفونت گوش میانی در کودکان
- سینوزیت
- کمآبی بدن
- تشدید آسم و بیماریهای مزمن ریوی
- تشدید بیماریهای قلبی
- در موارد نادر، التهاب عضله قلب یا عوارض عصبی
چه زمانی باید برای آنفولانزا به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده علائم زیر، ارزیابی پزشکی ضروری است:
در بزرگسالان:
- تنگی نفس یا دشواری در تنفس
- درد یا فشار مداوم در قفسه سینه
- گیجی یا کاهش سطح هوشیاری
- ضعف شدید یا بیحالی غیرعادی
- کاهش ادرار و علائم کمآبی
- بازگشت تب یا تشدید سرفه پس از بهبود اولیه
در کودکان:
- تنفس سریع یا دشوار
- کبودی لبها یا صورت
- فرورفتگی قفسه سینه هنگام تنفس
- بیحالی شدید یا عدم واکنش طبیعی
- تشنج
- کمشدن واضح ادرار
- تب در نوزادان زیر ۳ ماه
در صورت بروز علائم شدید تنفسی، کبودی یا اختلال هوشیاری، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
چگونه از ابتلا به آنفولانزای A و B پیشگیری کنیم؟
از آنجا که هر دو نوع A و B از طریق ترشحات تنفسی و تماس با سطوح آلوده قابل انتقال هستند، اقدامات پیشگیرانه برای هر دو نوع تقریباً یکسان است.
مهمترین راهکارهای پیشگیری عبارتاند از:
- واکسیناسیون سالانه: واکسن آنفولانزا برای کاهش خطر ابتلا و بهویژه بیماری شدید توصیه میشود. واکسنهای فصلی متناسب با توصیههای سازمان جهانی بهداشت، سویههای منتخب A و B را پوشش میدهند.
- شستوشوی مرتب دستها: دستها را با آب و صابون بشویید یا از محلول ضدعفونیکننده مناسب استفاده کنید.
- استفاده از ماسک: در محیطهای شلوغ، فضاهای بسته و هنگام تماس با افراد بیمار از ماسک مناسب استفاده کنید.
- تهویه محیط: باز گذاشتن پنجرهها و بهبود جریان هوای محیط احتمال انتقال ویروس را کاهش میدهد.
- پرهیز از تماس نزدیک با افراد بیمار: در صورت ابتلا، تا بهبود وضعیت عمومی و دستکم ۲۴ ساعت پس از قطع تب بدون مصرف داروی تببر در خانه بمانید؛ سپس نیز برای پنج روز اقدامات احتیاطی مانند ماسک و تهویه را ادامه دهید.
- پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه: از دستمال استفاده کنید و پس از آن دستها را بشویید.
واکسن آنفولانزا ممکن است بهطور کامل از ابتلا جلوگیری نکند، اما نقش مهمی در کاهش خطر بیماری شدید، بستری و مرگ ناشی از آن دارد. برای آشنایی بیشتر، واکسن آنفولانزا چیست؟ را بخوانید.
آیا آنفولانزای A و B میتوانند همزمان اتفاق بیفتند؟
ابتلای همزمان به هر دو نوع A و B امکانپذیر است، اما شایع نیست. همچنین ممکن است فرد پس از بهبودی از یک نوع آنفولانزا، در ادامه فصل به نوع دیگر مبتلا شود.
به همین دلیل، ابتلای قبلی به آنفولانزا به معنای مصونیت کامل در برابر تمام انواع این ویروس نیست.
در نهایت: تفاوت آنفولانزای نوع A و B را جدی بگیریم؟!

آنفولانزای A و B هر دو از عوامل اصلی بیماری فصلی هستند و میتوانند علائم مشابهی مانند تب، سرفه، گلودرد، بدندرد و خستگی ایجاد کنند.
تفاوت اصلی آنها در ساختار ژنتیکی، میزبانها و قابلیت ایجاد پاندمی است. ویروس A میتواند باعث همهگیری جهانی شود، اما ویروس B نیز در برخی افراد بهویژه کودکان و افراد آسیبپذیر، بیماری شدید ایجاد میکند.
با توجه به گزارش وزارت بهداشت در آبان ۱۴۰۵، نوع B در نمونههای مثبت آزمایشگاهی آن مقطع سهم بیشتری داشته است. بنابراین آگاهی از علائم، رعایت اصول پیشگیری و مراجعه بهموقع به پزشک اهمیت زیادی دارد.
اگر علائم آنفولانزا دارید، بهخصوص اگر جزو گروههای پرخطر هستید، برای ارزیابی و تصمیمگیری درباره درمان مناسب با پزشک مشورت کنید. در صورت نیاز، دکتر بیماریهای عفونی آنلاین یا دکتر ریه (دستگاه تنفسی) آنلاین نیز میتوانند شما را راهنمایی کنند.
منابع علمی معتبر مقاله
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Types of Influenza Viruses
مشاهده منبع علمی CDC - World Health Organization (WHO). Recommendations for influenza vaccine composition for the 2026–2027 northern hemisphere season
مشاهده توصیههای واکسن سازمان جهانی بهداشت - CDC. Interpreting Influenza Testing Results When Influenza is Circulating
راهنمای تشخیص و تفسیر آزمایش آنفولانزا - WHO. Global Respiratory Virus Activity – Weekly Update No. 603
گزارش پایش جهانی ویروسهای تنفسی، نوامبر ۲۰۲۶ - مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت ایران. گزارش وضعیت بیماریهای حاد تنفسی تا ۲۳ آبان ۱۴۰۵.
گزارش آمار آنفولانزا در ایران – خبرگزاری مهر